تجاوز جنسی به مثابه نقض حقوق بشر

آرش نراقی

تجاوز جنسی نوعی خشونت در قلمرو مناسبات جنسی است، و می‌تواند همانند سایر اشکال خشونت (خصوصاً در نظام‌های سیاسی و اجتماعی پدرسالار) به ابزاری برای سرکوب و تحمیل سلطه بدل شود. در این نوشتار مایلم به اختصار پاره ای از جنبه‌های پدیده "تجاوز جنسی" را خصوصاً از منظر اخلاق و فلسفه حق بررسی کنم.بحث من عمدتاً بر سه پرسش زیر متمرکز خواهد بود:

حنظله این روزها در تهران پرسه می‌زند

آنچه می‌خوانید، ترجمه یادداشتی از «حمید دباشی» است درباره شرایط روز جامعه ایران، یک شایعه نژادپرستانه و نیز تمثیلی درباره یک نماد کارتونی فلسطینی که تاکنون ناظر همه جنایت‌های اسرائیل بوده و گویا اکنون ناظر وقایع تلخ این روزهای ایران است. این یادداشت خواندنی با اجازه پروفسور حمید دباشی (نویسنده‌ی کتاب «ایران: تداوم در تأخیر» و صاحب کرسی هاگوپ کوورکیان در رشته‌ی مطالعات ایران و ادبیات تطبیقی دانشگاه کلمبیا) در اختیار ما قرار گرفته و به «اردشیر محصص» کاریکاتوریست فقید ایرانی نقدیم شده است. «موج سبز آزادی» با انتشار آن، از هم‌اکنون به استقبال روز قدس می‌رود و از دیگر صاحبنظران نیز می‌خواهد درباره این روز و برنامه سبزها برای راهپیمایی در این روز علیه تمام اشکال خشونت در همه‌جای جهان، دست به قلم شوند.

ما فردا را می خواهیم

سید ابراهیم نبوی e.nabavi@roozonline.com - پنجشنبه 23 اسفند 1386 [2008.03.13]

احمد عزیز! بعضی آدمها هستند که جز احترام چیزی در آدم برنمی انگیزند، بگویمت که تو را ‏همیشه چنین یافته ام، انسانی شریف، فهیم، آرام و خردمند. از همین رو اگرچه می شود که با همان ‏زبان معمول خود، یعنی طنز به گفتگو بپردازم، اما آن زبان را بقول عبید زاکانی داده اند که « داد ‏از مهتر و کهتر بستانیم» نه اینکه با آن، کسی را که خود به جستجوی داد و عدل آمده است، ‏بیازاریم. پس می خوانم گفته تو را که « درگير شدن با داور نبوي بدون شک خلاف عقل سليم ‏است. او با قدرت بي نظير طنز خود مي تواند به راحتي هر حريفي را‏‎ ‎مغلوب کند و اگر لازم ‏دانست به خاک سياه بنشاند.‏» و می گویم که زبان طنز را به کناری می نهم و فقط با کلماتی ‏معمول و احتمالا معقول به پاسخ تو می پردازم. لازم می دانم توضیح بدهم که نوشته پیشین من که ‏انگیزه نوشتن مقاله دیروز تو با عنوان « داور جان دست بردار نیست.» شد، نه به قصد انتقام ‏روزهای تلخ انتخابات خرداد 84 نوشته شده بود و نه اصولا وول خوردن در گذشته و پیراهن ‏عثمان کردن آن، در این روزگاری که سنگ فتنه از در و دیوار می بارد، را کاری درست می ‏دانم. هراس من باری از آن است که اگر در گذشته اشتباهی کردیم، با تکرار آن بار دیگر به ‏غرقابی که تا گردن در آن مغروقیم دچار نشویم. امیدوارم باور کنی که اگر داوری هم از این داور ‏می بینی از هراس آینده پرابهام پیش روست، نه گذشته ای که هرچه بود، گذشته است.
‏
گفته ای: « به پندار من، داور به دليل همان تک دانه راي که در انتخابات رياست جمهوري نهم در ‏خارج از کشور به صندوق انداخت، ‏چنان از نگاه و زبان بخشي از هوطنان تبعيدي بي تحمل خود ‏رنجيده خاطر شده است که فراموش کردن آن برايش تبديل به امري اگر نگويم غير ممکن بايد ‏گفت به غايت سخت و دشوار شده است.‏» باید بگویم که نه، چنین نیست. چرا که در میان انبوه ‏هموطنان خارج از کشور، من کمتر با آن هموطنان تبعیدی بی تحمل مواجهم، شاید نه آنها تحمل ‏مرا دارند، و نه من تحمل آنها را. در این دو سال که از آن انتخابات یا صحرای سوزان به قول تو ‏گذشته است، من پنجاه بار با جمعیت بیش از 200 نفر در سخنرانی ها و برنامه هایم در نقاط ‏مختلف دنیا مواجه شدم و همیشه اکثریت با کسانی بود که یا مثل من در انتخابات رای داده بودند، ‏یا رای نداده بودند و از این عمل خود پشیمان بودند. یادآوری من از آن « نه» بی دلیل که موجب ‏این فلاکت شده است، بیشتر به این خاطر است که می بینم دوستانی که آن روزها تحریم انتخابات ‏را چونان پرچم رهایی در دست گرفته بودند، اصلا انگار نه انگار که در این وضع فلاکت و ‏نکبت مقصرند، چنان رفتار می کنند که انگار احمدی نژاد از روز ازل وجود داشت و گوئی که ‏حاصل اشتباهات ما نیست. این بی مسوولیتی است که مرا وادار می کند آینه ای بردارم و رو ‏درروی آدمها بگیرم تا وادارشان کنم که اگر حتی نمی خواهند مسوولیت رفتارشان را بپذیرند، ‏حداقل بدانند که چنین وضعی حاصل رفتار آنها بوده است.
‏
از نظر من تحریم انتخابات در سال 1384 بسیار مهم بود، کما اینکه در انتخابات شورای شهر و ‏مجلس هفتم هم به همین سیاق، تو در مورد اثر تحریم انتخابات چنین یاد می کنی که « داور هر ‏گاه که به ياد بدبختي هاي اين مملکت مي افتد نمي تواند از کنار آن چند دانه راي که به صندوق ها ‏‏نيفتاد، با آرامش عبور کند.» و منظورت لابد این است که تحریم انتخابات به اندازه همان « چند ‏دانه برگه» تاثیر داشت. چرا چنین فکر می کنی؟ اگر واقعا تحریم انتخابات تا این حد بی اثر است ‏و در حد « چند دانه» خلاصه می شود، چه اصراری است که این همه زحمت بکشیم و خودمان ‏را به مهلکه بیندازیم بخاطر چند دانه رای؟ ‏اما نظر من این نیست و برای گفتن نظرم نخست ‏سووال تو را می آورم که پرسیدی« آيا اگر آن چند نفري که در انتخابات رياست جمهوري نهم ‏راي ندادند، مثل دارو راي مي دادند، در نتيجه ‏انتخابات تاثير مي کرد؟‏» و یادآوری کرده ای که « ‏در آن انتخابات حدود هفتاد درصد واجدان شرايط راي دادند و نتيجه اش همان شد که ديديم.‏» ‏طبیعی است که من در اینجا با تو مخالفم. نخست توضیح می دهم که در مرحله اول آن انتخابات ‏‏62 درصد شرکت کردند و در مرحله دوم 59 درصد، و هرگز 70 درصد شرکت نکردند. از ‏طرف دیگر براساس آمار، در آن انتخابات میزان مشارکت نسبت به دو دور قبلی( خاتمی اول و ‏خاتمی دوم) با وجود افزایش ده میلیون به واجدین شرایط، کاهش یافته و 17 درصد از مشارکت ‏مردم در دور اول انتخابات کاسته شده بود( در انتخابات خاتمی 79 درصد و در انتخابات دور اول ‏میزان مشارکت 62 درصد بود) ضمن اینکه میزان تفاوت آرای احمدی نژاد و کروبی که باعث ‏رسیدن احمدی نژاد به دور دوم شد، فقط 1.5 درصد از رای دهندگان بود. من معتقدم که اگر ‏تحریم رخ نمی داد و از طریق رسانه های مختلف داخل و خارج تحریم انتخابات توسط شخصیت ‏های تاثیرگذاری مانند خانم عبادی و گنجی و بسیاری دیگر باعث عدم حضور بین 10 تا 15 ‏درصد از کل واجدین شرایط در انتخابات نمی شد، احمدی نژاد به دور دوم نمی آمد. اگرچه معتقدم ‏در دور دوم علاوه بر تحریم کنندگان، بی نظمی ائتلاف کنندگان پشت سر هاشمی رفسنجانی و بی ‏برنامگی آنان، نیز موثر بود، وگرنه امکان نداشت که احمدی نژاد امروز رئیس جمهور ایران ‏باشد. البته در اینجا قصد ندارم که دوباره چماق تحریم را به سر تحریم کنندگان بزنم، در هر حال ‏هرکدام از ما به نحوی در فاجعه احمدی نژاد شریکیم، اما می خواهم که دوباره در انتخابات های ‏بعدی با همان استدلال شکست خورده، رفتار بی نتیجه قبلی را تکرار نکنیم. من از احمد عزیز می ‏پرسم: اگر واقعا تحریم این همه که شما می گوئید بی اثر است، چرا برآن اصرار می ورزیم و ‏تکرارش می کنیم و مفیدش می دانیم؟ عمل بی اثر را کدام انسان عاقلی مرتکب می شود یا تکرار ‏می کند؟

پرسیده ای که « آيا اگر يکي از شخصيت هاي مورد نظر جناب داور يعني آقاي معين يا آقاي ‏رفسنجاني يا آقاي کروبي بر کرسي رياست جمهوري ايران تکيه مي زد، وضع امروز ايران به از ‏اين بود؟» پاسخ می دهم که قطعا چنین می بود، اگر معین رئیس جمهور می شد، ما وارد بحران ‏داخلی می شدیم اما به سوی جنگ نمی رفتیم، اگر کروبی رئیس جمهور شده بود، یا هاشمی رئیس ‏جمهور شده بود، تفاوت های زیر اتفاق می افتاد:
‏
‏1)‏ قضیه هولوکاست به عنوان یک عامل مهم تحریک کننده جهان به جنگ رخ نمی داد.‏
‏2)‏ ایران در سازمان ملل تلاش نمی کرد بشکلی تحریک کننده جهان را علیه خود برانگیزد.‏
‏3)‏ ایران در ماجرای اتمی همانطور رفتار می کرد که در زمان خاتمی و هاشمی بود، احمدی ‏نژاد در حالی که هنوز 1000 سانتریفیوژ فعال ندارد، ادعا می کند که 3000 سانتریفیوژ ‏فعال داریم، حتی اگر لاریجانی هم رئیس جمهور بود، این حماقت را نمی کرد. ‏
‏4)‏ ایران در صورتی که هاشمی یا کروبی یا معین رئیس جمهور می شدند، هرگز وارد ‏موضع گیری های تند علیه جهان اسلام نمی شد، و جهان اسلام را علیه ایران تحریک ‏نمی کرد و اصولا بازی داعیه رهبری جهان اسلام را در رقابت با القاعده در پیش نمی ‏گرفت.
‏
من معتقد نیستم که مواضع امروزی ایران در مورد انرژی هسته ای یا هولوکاست، یا نابودی ‏اسرائیل یا اداره جهان برای اداره ایران، هیچ کدام نظرات رهبری نظام ناشی می شود که ‏بشود نتیجه گرفت که اگر احمدی نژاد نبود، امروز هاشمی یا کروبی خود را برادر چاوز می ‏خواندند، بر انکار هولوکاست اصرار می ورزیدند، یا آن همه اشتباهات بزرگ را در مورد ‏اسرائیل مرتکب می شدند. بی تردید فقط احمدی نژاد و نه حتی احمدی نژاد به عنوان مجری ‏نظرات رهبری، می توانست این همه بحران در سیاست خارجی ایران ایجاد کند.
‏
اشکال می گیری که « اين آقايان محترم همين الان که مسئوليت اجرايي ندارند، قادر به ارائه ‏نظري متفاوت از رهبري در اين زمينه نيستند، ‏چه رسد به هنگامي که مقام درجه يک اجرايي ‏کشور مي شدند.‏» پاسخ می دهم که اگر منظورتان هاشمی و کروبی یا خاتمی است، که اینها ‏امروز که مسوولیت اجرایی ندارند، در همین حال حاضر هر سه مخالف سیاست های خارجی ‏جاری کشور هستند و به صورت علنی آن را می گویند، خاتمی و هاشمی و حتی کروبی هم در ‏زمانی که در موضع قدرت بودند کجا اسرائیل را تحریک می کردند و در انرژی هسته ای چنین ‏ادعاهایی می کردند. گفته اید که « لغو تعليق غني ساري اورانيوم چند روز مانده به پايان رياست ‏جمهوري آقاي خاتمي صورت گرفت و ‏کوچکترين نداي مخالفي از او در نيامد.‏» این نکته درست ‏است، اما یادتان هست که در آن روزها تمام قدرت دست احمدی نژاد بود و خاتمی مدتها بود که ‏کارش تمام شده بود.
‏
من معتقدم آن چه در کشور رخ می دهد، نه برنامه های رهبری کشور، بلکه برنامه های احمدی ‏نژاد است. تفاوت دوران هاشمی، خاتمی، با احمدی نژاد که از زمین تا آسمان بود، نشان دهنده این ‏است که هر رئیس جمهوری می توانست و می تواند تا حد زیادی تعیین کننده وضعیت باشد و ‏اصولا این نکته بی معنی است که رئیس جمهور فقط مجری دستورات رهبری حکومت است، ‏مگر اینکه بپذیریم رهبری کشور، هر هشت سال یک ایدئولوژی و یک سیاست خارجی و یک ‏نوع برنامه دارد. آیا تفاوتی میان وضع اقتصادی، سیاست خارجی، حجم خشونت و ناامنی، وضع ‏فرهنگی در دوران ریاست جمهوری هاشمی، خاتمی، احمدی نژاد نمی بینید؟ اگر نمی بینید که من ‏بروم و سرم را به دیوار بزنم، اما اگر می بینید، پس یادتان باشد که این سه در زمان رهبری ‏واحدی کشور را اداره کردند.
‏
البته در ایران روسای جمهور وضعی خاص دارند، معمولا هر کدام که می آیند مثل هاشمی با ‏برنامه توسعه اقتصادی، خاتمی با برنامه توسعه فرهنگی و اجتماعی و اصلاحات و احمدی نژاد ‏برای احیای انقلاب و صدور انقلاب و توسعه اسلام گرایی، هر کدام برنامه های شان را تا جایی ‏پیش می برند، معمولا این برنامه ها پس از مدتی باعث بحران در نظام می شود و رهبری پس از ‏دو سه سال دست و پای رئیس جمهور را می بندد، اما مساله این است که در آن سه سال چه اتفاقی ‏می افتد؟ آیا ما سه سال زیبا مثل سالهای اول خاتمی می گذرانیم؟ یا سه سال هولناک مثل سالهای ‏احمدی نژاد که ممکن است کشور براحتی در غرقاب جنگ فرو برود؟ در دوران رفسنجانی ایشان ‏پس از مدتی که به عادی سازی روابط ایران و آمریکا پرداخت، سیاستش متوقف شد، اما پس از ‏این توقف ایران به جای قبلی بازنگشت، بلکه دیپلماسی آرامی در سیاست خارجی جریان داشت. ‏یا در دوران خاتمی، با وجود اینکه مهاجرانی و عبدالله نوری و دری نجف آبادی از ارشاد و ‏وزارت کشور و اطلاعات رفتند و ارشاد و وزارت کشور با وزرای محبوب خاتمی اداره نشد، اما ‏وزارت کشور و ارشاد و اطلاعات خاتمی، همان سیاست های ایشان را ادامه داد و تا روز آخر ‏وزارت ارشاد مسجد جامعی کارش را ادامه می داد. تفاوت این روسای جمهور در این بود که ‏مردم کشور در دوران هاشمی و خاتمی زندگی نسبتا بهتری داشتند، تا دوران حکومت احمدی نژاد ‏که زندگی عموم مردم با بحران مواجه است.
‏
پرسیده اید: « آيا رئيس جمهور مورد علاقه داور با وجود کارشکني هايي که عليه دولت خاتمي ‏صورت گرفت و عملا آن را ناکام کرد، ‏مي توانست اقتصاد ايران را در مسير بهتري بياندازد و يا ‏اينکه در ميان انبوه مشکلات اقتصادي، داور خان مجبور مي شد ‏به جاي طنز نوشتن در باره ‏رئيس جمهور، از گراني و تورم به دفاع برخيزد و دشمني مردم تنگدست را به جان خود بخرد؟‏» ‏می گویم که از سخن شما شاید چنین برداشت می شود که اگر هر رئیس جمهوری بود، ایران ‏گرفتار بحران اقتصادی می شد. این سخن درست نیست، چرا که وضع اقتصادی اکنون آقای ‏احمدی نژاد ناشی از سیاست های بسیار روشن نامعقول ایشان است، برخورد ایشان با ذخیره ‏ارزی، بی برنامگی در اداره اقتصادی کشور، به هم ریختن نظام بانکی و برنامه ریزی و همچنین ‏دخالت سیاست در اقتصاد، چنان است که کار را با بی کفایتی احمدی نژاد بدین جا کشانده. این ‏شاهکار فقط از آن نابغه ساخته است، وگرنه در 16 سال گذشته، تعادل اقتصادی کشور روز بروز ‏بیشتر شد و در دوران خاتمی اگرچه دولت برنامه پیشرفت و توسعه اقتصادی نداشت، اما بهترین ‏دوران اقتصادی در ایران پس از انقلاب گذشت. می خواهم بگویم که نه تنها این وضع بد اقتصادی ‏ناشی از کردار و اندیشه اقتصادی احمدی نژاد است، بلکه می خواهم اضافه کنم که هر رئیس ‏جمهور معمولی و نه چندان توانایی اگر بر سر کار می آمد و همان کارهای قبلی را ادامه می داد، ‏و نبوغی از خود بروز نمی داد، این مکافات حاصل نمی شد.
‏
زیدآبادی عزیز گفته است« به ياد آوريم که آقاي خاتمي در نهايت کار خود با ابراز گلايه اي تلخ ‏از شکست تلاشش براي افزايش قدرت رياست جمهوري گفت که رئيس جمهور در نظام ما تنها ‏نقش يک تدارکچي را دارد.‏» می گویم: احمدی نژاد اثبات کرد سخن خاتمی درست نبود، چرا که ‏او توانست نه تنها قدرتی بیش از همه روسای جمهور بدست آورد، بلکه از قدرت مجلس و قوه ‏قضائیه و رهبری هم استفاده کرد. به همین دلیل می شود گفت که « رئیس جمهور در ایران ‏تدارکاتچی نیست» حداقل در مورد احمدی نژاد چنین نیست. اگر این رئیس جمهور تدارکاتچی و ‏نوکر ملت است، پس چه کسی سرور است؟ البته می توان گفت که خاتمی نتوانست قدرتی که می ‏خواهد برای اصلاح کشور به دست آورد. سووال من از تو این است: رئیس جمهور وظیفه دارد ‏کشور را اداره کند، یا نظام حکومتی را تغییر دهد؟ اگر پاسخ شما حالت اول است، پس با هم هم ‏عقیده ایم، در این حالت خاتمی چه در نقش تدارکاتچی و چه در نقش رئیس جمهور برای مدت ‏هشت سال زندگی بهتری نسبت به قبل و بعد خود برای ملت ایران در همه عرصه ها ایجاد کرد. ‏اما اگر معتقدید که وظیفه رئیس جمهور تغییر حکومت است، به نظرم پاسخ خاتمی به همین ‏سووال است. خاتمی هشت سال داشت فریاد می زد که من رئیس جمهور هستم، رهبر اپوزیسیون ‏نیستم. و ما از او می خواستیم رهبر اپوزیسیون باشد، او در حالی که وظایف ریاست جمهوری ‏اش را بهتر از قبلی و بعدی انجام می داد، دائما از سوی ما دعوت به استعفا می شد. طبیعتا پاسخ ‏او همین بود که من تدارکاتچی هستم. اما خاتمی تدارکاتچی نبود. در دوران او ثبات اقتصادی ایجاد ‏شد، در دوران او با وجود اینکه ایران یکی از محورهای شرارت شناخته شد، اما آیا برخوردی با ‏ایران اتفاق افتاد؟ کدام قطعنامه علیه ما صادر شد و کجا ماموران ایرانی توسط آمریکایی ها ‏دستگیر شدند؟ ما محور شرارت بودیم در حالی که با آمریکایی ها در سقوط طالبان و صدام ‏همکاری می کردیم. در تمام جهان هم کسی از ایرانیان متنفر نبود و کسی ایرانیان را جزو لیست ‏سیاه نمی گذاشت. اگر هر کدام از نامزدهای انتخابات خرداد 84 مانند هاشمی روی کار آمده ‏بودند، قطعا رابطه ایران با آمریکا و اروپا بهتر و منطقی تر بود. مگر در دوران خود ایشان این ‏رابطه بهبود نیافت؟ یادتان نرود که در مورد ایران این آمریکا نبود که ما را به سوی دشمنی ‏کشاند، این احمدی نژاد بود که انگشت به چشم آمریکایی ها کرد تا بتواند جهان را به آشوب بکشد ‏و در توهمات خود شورشی جهانی ایجاد کند و رهبری جهان را به دست بگیرد و از این طریق در ‏داخل برای خود امنیت ایجاد کند. هرکسی جای او بود چنین نمی کرد. در پاسخ به این گفته های ‏من زید آبادی عزیز می گوید: « قانون داماتو در زمان آقاي رفسنجاني به تصويب کنگره و دولت ‏آمريکا رسيد و همان زمان نيز بحث حمله به ‏ايران موضوع روز رسانه هاي جهان شد.‏» پاسخ من ‏چنین است که اگر ما واقعیاتی را که در سالهای هاشمی و خاتمی دیدیم، واقعا رخ داده است، ‏معنای آن این است که آمریکا بعد از درگیری های با ایران در سالهای اول انقلاب و مساله سفارت ‏آمریکا و مسائل بعدی، تصمیم گرفت با ایران برخورد کند. هاشمی و خاتمی چنان رفتار کردند که ‏این برخوردها اتفاق نیفتاد. الآن ما در موقعیتی درست مانند اول انقلاب هستیم، یعنی احمدی نژاد ‏همان اشتباهات سالهای انقلابیگری ما را تکرار می کند، این می تواند ما را تا جنگ بکشاند، یا ‏ممکن است خودش قربانی شود. اگر به جنگ هم کشیده نشویم و خدا به ما رحم کند، بی تردید ‏آمریکایی ها و جهانیان تا سالها چهره ترسناک و وحشت آور احمدی نژاد را از کابوس شان نمی ‏توانند نادیده بگیرند و طبعا ممکن است تا سالها با ترس با ما برخورد کنند. این تاوان خودبزرگ ‏بینی های بیهوده آدم هایی است که گمان می کنند، می شود براحتی جهان را به هم ریخت. ما هنوز ‏و اگر جان سالم از این مهلکه در بردیم تا سالها باید این تاوان را پس بدهیم.
‏
زید آبادی عزیز! من معتقدم اگر هاشمی یا کروبی بر سر کار بودند، چنین اشتباهاتی را نمی ‏کردند و کاری می کردند که ما اصلا وارد این بحران نشویم. زید آبادی می پرسد« اگر واقعا ‏کاري از آنها بر مي آمد، چرا اکنون آن را انجام نمي دهند؟‏» پاسخ این است که اولا بیرون آوردن ‏سنگی که یک رئیس جمهور دیوانه در چاه می اندازد، نیاز به قدرت شش هفت رئیس جمهور ‏عاقل دارد، که فعلا بعضی از آنها با هم اختلاف دارند. و از سوی دیگر و اصل موضوع این است ‏که آنها قدرت ندارند. وقتی ما می توانستیم با یک رای عادی، در یک ظهر گرم تابستانی، بدون ‏پرداخت هزینه اضافه، هاشمی را رئیس جمهور کنیم، نکردیم. حالا که قدرت مان را به او ندادیم ‏نمی توانیم انتظار داشته باشیم که چرا او کاری نمی کند؟ البته من هنوز هم متاسفانه امیدوارم. من ‏ضمن اینکه هر روز انگشت تاسف به دندان حیرت می گزم، که چرا احمدی نژاد رئیس جمهور ‏ایران شد، اما این را می دانم که قدرت یعنی پول، یعنی تبلیغات، یعنی توانایی رسمیت پیدا کردن. ‏اگر اصلاح طلبان در انتخابات رای نیاورند، نه بر مصرف پول نفت سیطره ای خواهند داست و ‏نه می توانند از رسانه ملی( منظور همان دولتی است) استفاده کنند، نه می توانند در بودجه 50 ‏صفحه ای احمدی نژاد نظر بدهند، نه می توانند صدا و سیما را بازرسی کنند. اما این را خوب می ‏دانم که فایده حضور یک وکیل بی ضرر در مجلس از حضور وکیلی که لنگش را باز کرده تا ‏رئیس جمهور هر چه می خواهد با راس و ذیل امورش بکند، در مجلس بهتر است. ‏
زیدآبادی عزیز گفته است که « مي خواهم به داور جان يادآور شوم که مشکل کنوني ايران در ‏شکست اصلاحات ريشه دارد و آن شکست بود که ما را وارد سياهچاله اي گريزناپذير کرد، نه ‏راي دادن اين يا آن.‏» پاسخ من این است که از یک سو نظر زیدآبادی را درست می دانم که ‏اصلاحات نتوانست خوب پیش برود، از سویی می خواهم بگویم که برای آینده کشور ما چاره ای ‏جز ادامه اصلاحات نداریم. من معتقد به شکست اصلاحات به معنای انکار دوران خاتمی نیستم، ‏دوران خاتمی دوران زندگی زیبایی برای مردم ایران بود. اصلا اصلاحات همان چیزی بود که در ‏دوران خاتمی اتفاق افتاد. به همین دلیل من نمی توانم بگویم که اصلاحات شکست خورد، اما می ‏توانم بگویم که اصلاحات متوقف شد، اگرچه بسیاری از بخش های اصلاحات خاتمی هنوز هم ‏وجود دارد. از نظر من شکست به این معنی پذیرفتنی است که ما به جای رفتار اصلاح طلبانه، ‏ادامه سیاست های اصلاحگرانه، پافشاری بر مواضع، عقلانیت در برنامه ریزی اصلاحات، با ‏تنها راهی که پیش رو داشتیم قهر کردیم و صندوق های انتخابات را با تحریم به دست کسانی ‏سپردیم که ما را به زندان انداخته بودند، ما را محکوم کرده بودند و ما را هر روز درگیر فاجعه ‏ای کرده بودند. ما چاره ای جز اصلاح وضع نداریم، چرا که راههای دیگر مانند پذیرش جنگ، ‏شورش کور یا انقلاب ما را دچار چنان آینده خطرناکی می کند که اصلاح آن آینده دهها برابر ‏امروز زحمت می خواهد. ما نباید انتخابات شوراها را به دست آبادگران می دادیم، در حالی که ‏حتی نهضت آزادی هم در آن انتخابات شرکت داشت، اما ما آن را تحریم کردیم. ما کرسی های ‏تهران را مفت و مجانی دست وکلایی دادیم که با کمتر از ده درصد رای واجدین شرایط انتخاب ‏شده بودند.
‏
احمد عزیز نوشته است « در آخر، اگر داور جان مايل است که آنها که در انتخابات راي ندادند، ‏در پي هر رويداد نافرجامي به رخ وي و ساير دوستان شرکت کننده ‏در انتخابات بکشند که راي ‏دهندگان عامل اصلي عدم شکل گيري يک اپوزيسيون منسجم در ايران شدند و فرصت را براي ‏ظهور صداي ‏قدرتمند سومي در ايران در برابر جهانيان از بين بردند، او چه حال خوشي پيدا مي ‏کند؟‏» باید بگویم که اگر یک در هزار گمان می کردم که صدای سوم ممکن بود در ایران شنیده ‏شود، قطعا حال بدی پیدا می کردم، اگر خود را در موقعیت مزاحم آن صدا می دیدم. اما ‏سوگمندانه چنین نیست. آن صدای سوم پس از انتخابات روز به روز خاموش تر شد. فرصت را از ‏دست ملتی گرفت و خود نیز فرصتی نیافت، فقط گریزراهی شد برای کسانی که بی برنامگی، ‏ضعف، بی همیتی شان را به نشانه عدم حضور ثبت می کنند تا در حالی که هیچ نکرده اند، اما به ‏نظر برسد گوئی همه کار از آنان برمی آید. می گوئی احمدی نژاد رئیس جمهور است؟ می گویند: ‏در انتخاباتی که نیمی از ملت تحریمش کرده بودند، او رئیس جمهور ما نیست. و وقتی می گوئی ‏تحریم باعث شد که احمدی نژاد رئیس جمهور شود، می گویند: تحریم که اثری در انتخابات ‏نداشت، چند دانه رای بود که به صندوق ریخته نشد.
‏
احمد عزیز!‏
تردیدی ندارم که سرنوشت من و آنچه من می خواهم به آنچه تو می خواهی نزدیک تر است، اما ‏اگر هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور شده بود، هم تو روزگار بهتری داشتی و هم من. هر چه بود ‏امروز ساکنان قطار وحشتی نبودیم که بی ترمز و بی چراغ به سوی سیاهی هولناک پیش می رود.‏

ابراهیم نبوی، آبان 1386‏

وقتی روزنامه اعتماد ملی صبح دیروز تمام بالای صفحه اول خود را به عکسی از آقای خاتمی اختصاص داد ‏و در تیترش مدعی شد که ايشان نه تنها نامزدی در انتخابات مجلس هشتم بلکه پذیرفته که سرلیست ‏حزب اعتماد ملی باشد، کسانی که آقای خاتمی را می شناسند شک نکردند که این خبر تکذیب می شود. نه به ‏دلیل این که نبايد ایشان نامزد شود و نه که عاجل ترين و شفابخش تر از صندوق رای داروئی برای کشور ‏گرفتار در مصيبت وجود دارد، بل به دلیل واضح دیگر.‏

دلیل این که خبر اعتماد ملی نمی توانست درست باشد آن ادعای سرلیست حزب اعتمادملی شدن بود. ادعائی ‏که معنایش اين می تواند بود که زننده تیتر و تصميم گیرنده درباره چاپ این خبر، ارزش حضور آقای خاتمی را در عرصه ‏انتخابات آینده نمی داند. و از این هم مهم تر، شرايط امروز کشور را نمی شناسد. یا بر این باورست که آقای ‏خاتمی اهمیت انتخابات را نمی داند و کسی هم نیست در اطراف که به ايشان شرايط را یادآور شود.‏

سخن صریح بگوئیم که مجال تنگ است و جای مجامله نیست. دو سال از ظهور پوپولیسم تاریخ منقصی در ‏عرصه سیاست ایران می گذرد. آقای احمدی نژاد نه حاصل اراده ای مافوق طبیعه است، نه چنان که برخی ‏می خواهند وانمود کنند اثر دستور آقای خامنه ای، همان قدر که با تائیدات امام زمان نیامده و انتخابش نتیجه ‏دعاها و استغاثه های مردم شهیدپرور هم نیست. بلکه حاصل فکر جمعی یک اتاق است که مدتی قبل از آن ‏در سرمقاله روزنامه کيهان برای رهبر خود پیام کرده بودند که ما سرباز صفر نیستیم بلکه استراتژیست شده ‏ایم، می توان از نشانه ها حاضران آن اتاق را گمانه زنی کرد: حسین شریعتمداری، مصطفی پورمحمدی، ‏مجتبی ثمره هاشمی، ذوالقدر، افشار – لازم به تاکید است که نویسنده این اسامی را به قرینه و شاهد می آورد، ‏ورنه هیچ اطلاعات پشت پرده ندارد –. حضورچند تن از کسانی که به نزديکی به رهبر جمهوری مشهورند ‏در این جمع باعث شده است که بسیاری دچار این توهم شوند که طرح تولد این پوپولیست از بیت رهبری آمده ‏است. در باطل بودن این نظریه که از نوع تحلیل های بعد از عمل است، از همان قبیل که اول تیر را می ‏اندازد و بعد دور محل اصابت آن دایره ها می کشند، همین بس که اگر هاشمی رفسنجانی، قالیباف، علی ‏لاريجانی دستشان بالا می رفت گویندگان امروز همين تحلیل را می توانستند ارائه دهند. حتی در مورد مهدی ‏کروبی و آقای مهرعلیزاده هم جز این نبود. ‏

گویندگان این دست تحلیل ها به نظرم در نهایت وجود همین اندازه میدان عمل را هم که در جمهوری ‏اسلامی انکار می کنند. چنان که نویسنده بزرگواری جمله آقای خاتمی را که گفته بود رييس ‏جمهور را تدارکچی می خواهند، به جمله "رييس جمهور تدارکچی است" تغییر می ‏دهد که از آن نتيجه بگیرد که شرکت در انتخابات فایده ندارد، در حالی که من به عنوان یک نظر اعتقاد دارم ‏ما هواداران آزادی از کور کردن دريچه های آزادی، از بی وزن کردن صندوق و انتخابات، طرفی نمی بنديم ‏و فایده ای نمی بریم. اگر سودی در این بازار هست در آن جاست که مردم تاریخ دموکراسی جهان را بدانند. ‏و بدانند که در هیچ کجای گیتی این هلو یک باره رسیده و کامل از درخت در دامان جامعه ای نیفتاده و هيچ جامعه ای بی رنج آن را نصیب نبرده است.‏

اشکال دیگر نظری که معقتدست پوپولیست ساخته شده اتاق فکر سال 84 با مهر و تائید رهبر جمهوری ‏اسلامی و به اراده و انتخاب وی برگزیده شده، آن جاست که از ياد می برد بعد از انقلابی بدان وسعت و آن ‏همه هزینه و آن شگفتی ها، به شوخی می ماند که کسانی توانسته باشند قبله عالم را بازسازی کنند. ‏گرچه تردیدی ندارم که کسانی چنین می خواهند. اما عقل کارساز مجال نمی دهد. ‏

به نظر این نویسنده واقعيت به احتمال بسیار این است که گروه حجاریان، بهزاد نبوی، کرباسچی – نمونه ای ‏از هفت، هشت تن که در اتاق فکر سال 76 بودند – توانستند در دوم خرداد آن سال برای نامزد مطلوب خود، ‏در انتخاباتی شگفتی ساز چنان آرائی بگیرند، که خود آقای خاتمی هم در تصورش نبود، چرا که ايشان در آن ‏اتاق فکر حضور نداشت. ‏

شت سال بعد همان تجربه تکرار شد و این بار دوستان سعید امامی که خود و دوستشان را قربانی طرح دوم ‏خرداد می دیدند، با استفاده از همان تاکتیک و با تصحيح چند جای همان طرح، باز هم شگفتی ساختند، منتها ‏اهل دقت می دانند که طرح دوم خرداد چون با طبیعت جهان و انسان ایرانی دمساز بود به انفجاری بیست میلیونی ‏انجامید، اما کپی برداری از روی آن چون که بنيادش بر تقلب بود نه که انفجار نساخت بلکه بر پایه نوعی ‏شعبده بازی شکل گرفت، اما در اصل با همه بداخلاقی ها و طرح های یک بیست و پنجم، تفاوت آرای ‏نامزد مطلوبش با مهدی کروبی دویست و پنجاه هزار [یک صدم شرکت کنندگان در انتخابات] بیشتر نبود. اما بر ‏پایه این آگاهی پیشینی قرار داشت که هر کس در برابر آقای هاشمی قرار گیرد، با تبلیغاتی که قبلا شده است ‏بازنده نخواهد بود.‏

اما از جمله تغییر ها که در طرح اصلی و اريژنال داده شد یکی هم این بود که در طرح دوم خرداد باید جلوه ‏سازی می شد. و رسانه ای جز روزنامه سلام در اختیار نبود، افکارعمومی بايد کمک می کردند که کردند. ‏در طرح 84 بايد جلوه نسازی یا به مفهوم دیگر حرکت با چراغ های خاموش می شد. هر دو طرح اساس را ‏بر استفاده از توده ها گذاشتند و به رسانه های اهميت دادند. اگر خوف آن نبود که مقاله به افشاگری های نوع ‏لوس آنجلسی تبديل شود مورد به مورد کامیپن منفی طرح 84 در مورد کانديداهای رقيب قابل عرصه بود، ‏حتی کاربردش میان صفوف اوپوزیسیون نيز کاملا واضح و قابل اشاره است. به یک نشانه بسنده می کنم. ‏

کافی است که دو شبکه ماهواره ای فارسی زبان در نظر آید که تا دور اول انتخابات تابستان 84، عليه مهدی ‏کروبی، باقر قالیباف و دکتر معین افشاگری هائی می کردند. دست انداختن طرح یارانه مستقیم آقای کروبی، ‏تاکید بر شباهت قالیباف به رزم آرا و رضاشاه و انتشار نامه پاکسازی استادان دانشگاه اصفهان در زمان ‏رياست دکتر معين. این دو شبکه وقتی کار به دور دوم کشيد ناگهان هوادار تحریم انتخابات شدند. چرا که ‏تحريم در آن زمان یعنی امکان دادن به پیروزی احمدی نژاد با رای به فرمان و فشرده ای که از طرح یک ‏بیست و پنج سردار افشار در بسیج به دست می آمد.‏

حالا سی ماه از طرح پوپولیست 84 نگذشته، تق آن به در آمده و نه تنها آن بخش از جناح راست که با اتاق ‏فکر 84همرای شدند، به فغان افتاده اند، بلکه طراحان فرمان بریدگی هم به صدا در آمده اند، بخوانيد ‏سرمقاله روز یکشنبه کیهان را به قلم حسین شریعتمداری در تبری جستن از تبلیغاتی که عمل احمدی نژاد در ‏فحش شنیدن از رییس دانشگاه کلمبیا را فتح الفتوح خوانده و برتر از عملیات فاو به حساب آورده است. از آن ‏سو سخنان احمد توکلی و محمدرضا باهنر درباره اقتصاد بی قطب نما و متظاهرانه و مسرف بخوانید چه گفته اند. باری کسی نمانده است جز آن ها که سمت های بزرگ تر از ‏اندازه خود گرفته اند، آن ها هم معلوم نیست تا فردا بر این قرار بمانند. چنین است که در زمستان 86 نه فقط موجودیت جناح راست ‏به خطر افتاده بلکه بخش عمده نظام، عمده روحانيت، تقريبا تمام موجوديت تکنوکراتيک نظام که بيست و ‏اندی سال برای پختگی شان کار شد، نهادهای ساخته و برساخته این سال ها، تجربه های مدیریت و دیگر ‏سرمايه ها همگی – با صدا و بی صدا – احساس ناامنی می کنند. گارد اول انقلاب و نسل سوم با همه دوری ‏که از هم دارند و بیگانگی و گاه نفرتی که بینشان شکل گرفته، در اين نقطه به هم رسیده اند که محصول اتاق ‏فکر 84 مناسب قرن بیست و یکم، شایسته کشوری مانند ایران با جاه طلبی ها و غرورهایش، و منطقه ‏جغرافيائی ما، با تنش ها و چالش هایش نیست. ‏

به آن قصه می ماند که هواپیمائی ساقط شد و تکه ای از آن به نزديک روستائی افتاد که مردمش متدين بودند ‏اما امامزاده ای نداشتند و ناگزير بودند به روستای همسایه و خصم بروند که امامزاده ای داشت. پس شدت نیاز ‏وادارشان کرد که آن شئی ناشناخته را در میان گرفتند و معجزه سومش خواندند و در انتظار ماندند که ‏حاجاتشان برآورد. اما خیلی زود عقلا و کدخدای ده جمع شدند که حالا چه بايد کرد. که از زیر معجزه ، روغنی ‏بدبو سرازير شده و چاه آب روستا را آلوده کرده و تراخم آورده. این ها کم بود که ناگهان ژاندارم و سرگروهبان هم با ‏شکم های گنده سر رسیدند که آمده ایم با گروه تجسس در پی هواپیمائی ساقط شده، کدخدا همه اهالی را راضی ‏کرد که صبحگاهان محل سقوط را به گروه تجسس نشان دهند و شر را بکنند. اما مانده بودند با کل خدیجه چه ‏بايد کرد که هی می گفت قربان قدمت که با آمدنت برکت آمد. که دیگر کدخدا حوصله اش سر رفت و فریاد ‏برداشت بس کن کل خدیجه کدام برکت، خانه ما خراب شد از بس گاو و گوسفند سر بریدیم. آن قدر که تا در ‏این دو هفته خرج این معجزه کردیم، اگر خرج خودمان کرده بودیم الان ده هم راه داشت هم مدرسه و هم صد ‏خرمن سیرآب شده بود. که کل خدیجه گفت مادر من که بی سوادم. گفتی بگو گفتم، حالا چرا ملامتم می کنی. ‏

الان هم چنین پیداست که کس نیست که نداند در ادامه کار محصول اتاق فکر 84 چه خطرها درج است. اما کم ‏نیستند کسانی که تصور می کنند گفتن و برملا کردن راز معجزه سوم، در شرايط حاضر خود می ‏تواند موجد مصيبت ها شود. کم نیستند عقلا که باور دارند معجزه را باید آرام آرام از نردبان به زير کشيد، تا ‏از افتادنش خانه و عمود و سقف آسیب نبیند. پس استخوان به پوستی بند شده است. عقلا می گویند اگر بتوان به ‏یک جراحی متمدنانه و همچنان با داوری صندوق رای و نظر توده های مردم، از این مصیبت رهید، آن وقت ‏است که می توان گفت تهدیدی به فرصت تبدیل شد. درست هم همین است.‏

آيا انتخابات اسفند امسال همان موقع موعودست. اگر چنین است که به نظر می رسد جز این نباشد، بايد همه ‏احزاب و گروه ها گردآیند، عقلای راست هم بايد از لجبازی دست بدارند، چنان که تاریخ بسیار یاد دارد که ‏رقيبان رقابت را کنار گذاشتند و مصلحت قوم و ملت را در ائتلاف و اتحاد دیدند. آقای خاتمی آن وقت با چنين ‏آرایشی به ميدان آید، نه به عنوان سرلیست فلان حزب. ‏

کسانی که تنگنای موقع را نمی دانند و افق دیدشان چندان کوچک است که چنین جای تنگی را به نجات دهنده ‏پیشنهاد می کنند تصور درستی از وضعیت ندارند و ارزيابی درستی از تنگی زمان. مصداق ناگهان سرنگبین ‏صفرا فزود، معجزه سوم دارد ملت ایران را از فن آوری هسته ای محروم می کند، دارد کشور را در بهترین ‏زمان ها با ببیشترین درآمدها به سمت مصیبتی می برد که تورم های سه رقمی در انتظار آن است. در چنین ‏شراِِیطی کیست که ارزش فداکاری آقای خاتمی را وقتی که به میدان درآید ندیده می گذارد. و اگر چنین است ‏که کسانی از تصميم سازان بر این تصورند که با معجزه سوم می توان بار را به منزل رساند، یا در این اندیشه ‏اند که از چالش فعلی پیروزی نصیب می برند، گو باش.‏

هیچ داعیه ندارد که آقای خاتمی خطای بار قبل را تکرار کنند و با نجابت، بار دیگران را به دوش بکشند و ‏شاهد فاجعه دوره اول شورای شهر تهران بماند که اثر مخربش هم از دستگیری آقای نوری و هم ترور ‏حجاریان بیشتر بود کاری که آقای اصغرزاده کرد. حالا یعنی باز آقای خاتمی شاهد آن بماند که کسانی پشت ‏در اتاق ملاقات با او، با هم دچار اختلاف می شوند و خبر برای رسالت و کیهان ساخته شود که فلان حزب از ‏رفتن به دیدار رییس جمهور سابق سر باززدند. اصلا سئوال این است که به کدام ضرورت برای گروه هائی ‏این چنین باید وقت و عمر صرف کرد.‏

سرمایه ای که امروز آقای خاتمی آن را نمايندگی می کند آسان و ارزان به دست نیامده است. به بهای ‏امیدواری میلیون ها ایرانی ستم دیده دور مانده از وطن به دست آمده، به بهای زندان و تبعید و خسران بسیار ‏حاصل شده . از آن بیست میلیون نفر بی سوسه و مسلم سال 76 که چهار سال بعد هم افزون شدند، درست است که ‏گروهی جدا شده و به جمع هواداران براندازی نظام پیوسته اند، اما می توان حدس زد که چند برابری به ‏جایشان آمده اند. چندان که می توان این بار کارتی با سی چهل میلیون رای روی میز کوفت. ارزش چنین رائی ‏برای جوانان و نخبگان این کشور فراوان است و به معنای بازگشت فضای آزادی است، اما برای دیگران هم ‏چنین مانوری از سوی مردم کم ارزش نیست و چه بسا که ارزش حیات و بقا داشته باشد. پس آن ها هم باید به ‏صف انتظار درآیند و از نماينده اراده مردم ایران – محمد خاتمی – بخواهند با حضور خود در انتخابات، ‏صندوق را در ذهنیت ایرانیان نجات دهد. ‏

اگر به چنین درکی نرسیده اند، دیر نیست که می رسند. دور نیست که در می یابند راه نجات متعدد نیست، و ‏در همان منطق دوم خردادست. و وقتی این دریافته شد لاجرم نظمی که آن بار در صفوف هواداران دولت ‏اصلاحات نبود، ظاهر می شود. آن اخلاق شایسته پیروزمندان مردم دوست، که آن بار مجال برای شناخت ‏اثرش نبود، این بار از همان ابتدا جلوه گر خواهد شد. و همزمان خستگان و دلسردان نیز در خواهند یافت که ‏آزادی ما در کوله پشتی هیچ سرباز خارجی نیست و البته که در نفیر جنگ و جنگ طلبی خودمان نیز نهفته ‏نیست.

آقای خاتمی چرا شتاب کند، وقتی که مهر تاریخ را بر زده اند و مهر او در دل تاریخ است. گیرم تا وقتی ‏زمانش برسد کار مهم ما این است که نگذاریم شمع امید در رهگذار باد خاموشی بگیرد. به واکنش یک روزه ‏جوان ها به یک سئوال کوچک دقت کنید، در این جا.‏

به زبان دیگر همچنان که دشمنان آزادی تا به حال چندین بار در تاريخ سینه خیز از صندوق های رای برآمده ‏و صندوق ها را در شکسته اند. ما نیز به زودی همان کت را پشت و رو خواهیم کرد و از صندوقی که ‏دشمنان آزادی بار گذاشته اند و به خیال خود در انتظار آشی چنان بر بالایش نشسته اند گامی به سوی آزادی ‏برخواهم داشت. این کاری است که زنان و جوانان ایرانی در آن دوم خرداد انجام دادند، این بار هم همان ها، ‏که نزدیک بیست هزارشان در زندان کارتکس شده اند، اگر شده برای چند روزی، با افتخار همان کارت ها را ‏بر سینه خواهند زد، ستاره هائی که دولت مهرورز بر پرونده شان زده را بر دست خواهند گرفت و رای ‏خواهند داد. جوانان و زنان و دانشجویان و همه کسانی که در این دو سال شمه ای از مهرورزی پوپولیست ها ‏به پوستشان خورده است، سبدهای خالی و سفرهای از شرم پر شده را دیده اند، و شنیده اند که از صبح تا شام ‏شعار و دروغ و دروغ می بارد، اما سفره شان را پر نمی کند. با 120 میلیارد دلار هم نتوانسته ناکارآمدها ‏گرمائی به خانه ای بدهند. ‏

سرنوشت اینان در نهایت عاقبت همان پشه است که خواست با چرخ های ساعت کوکی درافتد. زمان لای ‏چرخ دنده های خود چنان له ش کرد که عکسی از او در خاطر ساعت نماند. و چرخ های زمان نما، لحظه ای ‏متوقف نماندند و لحظه ای به او گوش ندادند که از سر بی خبری فرمان می داد برای ساخت ایران باید جهان ‏را ساخت. ‏

‏ ‏

ما دیگر تنهاکسانی نیستیم که به این نتیجه رسده ایم آمریکا مایل به کاش بهای نفت نیست و حتی در هر فرصتی از کسانی حمایت میکند که خواهان تشدید روند افزایش قیمت ها هستند. » زکی یمانی، وزیر نفت اسبق عربستان ،1974

 

بازار های جهانی نفت ملتهبند، قیمت هر بشکه طلای سیاه به هفتاد و پنج دلار نیز رسیده است و حتی برخی از تحلیلگران قیمت های صد دلاری برای هر بشکه نفت خام را در آینده ای نزدیک دور از واقع نمی دانند.  در چنین احوالی مساله هزینه های روز افزون تامین انرژی در هر اجلاس گروه هشت کشور صنعتی بزرگ – که در واقع بزرگترین مصرف کنندگان نفت نیز هستند- مطرح و نگرانی های مختلفی درین باب اعلام می شودو به نظر میرسد ایالات متحده آمریکا به عنوان بزرگترین مصرف کننده و وارد کننده نفت جهان باید ناراضی ترین کشور از رالی صعودی تمام نشدنی قیمت های نفت به شمار آید، اما آیا واقعا آمریکا بازنده بزرگ سه برابر شدن بهای نفت در پنج سال اخیر است؟

شاید بررسی دلایل ذیل خوانندگان محترم را برای پذیرش جابجایی نقش آمریکا از بازنده بزرگ به برنده زیرک درین عرصه قانع سازد:

 

1- به طور میانگین حدود بیست درصد قیمت خرده فروشی مشتقات نفتی در ایالات مختلف آمریکا به عنوان مالیات بر مصرف انرژی به خزانه برگردانده میشود.  مقایسه ای ساده نشان میدهد بر فرض مصرف روانه بیست میلیون بشکه نفت خام در روز میزان در آمد دولت ازین محل با احتساب نفت بشکه ای 25 دلار در سال 2001 برابر سی و شش میلیارد و پانصد میلیون دلار و با فرض نفت بشکه ای 75 دلار در سال 2006 یکصد وده میلیارد دلاراست که مسکنی قوی برای درد مزمن کسری بودجه بودجه دولتی آمریکا محسوب میشود.  ازین رو شاید این امر تصادفی نباشد که تمام جهش های بزرگ بازار نفت در سالیانی رخ داده اند که اقتصاد آمریکا تحت فشار هزینه های نظامی دچار کسری بودجه شدید بوده است.  چنانکه نخستین شوک نفتی به سالهای 1971 الی 1976 در زمان حکومت نیکسون و بروز کسری بودجه ناشی از هزینه های جنگ ویتنام صورت پذیرفت.  شوک نفتی دوم بین سالهای 1980 تا 1986 در زمان زمامداری ریگان و برنامه پر هزینه نظامی جنگ ستارگان و اوج جنگ سرد رخ داد و موج سوم نیز در زمان جرج بوش پسرو منطبق با کسری بودجه ناشی از جنگ ادعایی علیه تروریسم به وقوع پیوست.

 

2- بزرگترین شرکت های نفتی جهان یا ماهیتی آمریکایی دارند و یا سهامداران عمده شان آمریکایی هستند- در نگاهی گذرا اکسون، شورون و کونوکو شرکتهایی آمریکایی بوده و رویال داچ شل، بریتیش پترولیوم  و انی دارای سهامداران آمریکایی الاصلند - افزایش بهای نفت باعث سودآوری بیش از پیش این شرکت ها میشود که این امر به نوبه خود از یکسو باعث منتفع شدن بیش از پیش سهامداران این شرکتهاست که عموما از میان متنفذین و سیاستمداران آمریکایی هستند و از سوی دیگر به افزایش توان مالی این شرکت ها برای باز سرمایه گذاری سودشان در اقتصاد آمریکا منجر میشود، چنانچه میزان این مهم از شصت میلیارد دلار در سال 2002 به یکصد و بیست میلیارد دلار در سال 2006 بالغ شده است.

 

3- بعد از واقعه 11 سپتامبررهبران آمریکا با توجه به نقش اتباع سعودی دراین حمله و خاستگاه القاعده

  شاهد ترک برداشتن رویای خود مبنی بر دوام ابدی روابط حسنه با بزرگترین تولید کننده نفت جهان یعنی عربستان سعودی بوده اند و به نحوی وقوع هر اتفاق منجر به کاهش تولید یا صادرات عربستان به کابوس دولتمردان آمریکا بدل گشته است.  با چنین نگرانی استراتژیکی بود که چند ماه پیش جورج بوش در سخنرانی خود بر کاهش وابستگی آمریکا به نفت خاورمیانه تاکید بسیاری نمود اما این مساله برای تحقق منوط به دو امر است: اول استفاده از سایر منابع انرژی مانند انرژی هسته ای، انرژی خورشیدی، استفاده از هیدروژن مایع به عنوان سوخت و... .  دوم بهره برداری از منابع نفتی نهفته در مناطقی چون آلاسکا و کانادا برای کاهش واردات نفت از خاورمیانه.  نکته مهم در این میان هزینه بالای استفاده از راهکار های فوق است چنانکه با نفت بشکه ای 25 دلار هیچ کدام از این روشها مقرون به صرفه نخواهند بود اما نفت هفتاد و پنج دلاری حکایتی دگر است.

 

4- هنگامی که از بازار جهانی نفت سخن رانده میشود همه از آمریکا به عنوان بزرگترین وارد کننده نفت در جهان یاد میکنند اما انگار کمتر کسی به یاد می آورد که این کشور در عین حال پس از عربستان و روسیه سومین تولید کننده بزرگ نفت نیزهست و هرگونه افزایش بهای نفت آمریکا را با تولید روزانه 8.7 میلیون بشکه در شرایط مناسب تری نسبت به رقیبان اقتصادیش همچون اروپا و ژاپن قرار میدهد که به تمامی به واردات انرژی وابسته اند.  نگاهی به جدول یک یادآور میسازد که در حد فاصل سالهای 2001 تا 2006 مازاد پرداخت تفاضل هزینه های واردات و عواید تولید برای آمریکا حدود شصت میلیارد دلار، برای ژاپن یکصد میلیارد دلار و برای اتحادیه اروپا صدو پنجاه میلیارد دلار بوده است.  یعنی با افزایش قیمتهای نفت اقتصاد های رقیب آمریکا با هزینه ای دو چندان برای تامین نیاز های انرژی خود روبرو شده اند و این خود اقتصاد آمریکا را در شرایط قویتری نسبت به رقبا قرار میدهد.

 

 

 

جدول یک

 

 

 

 

5- ارز پایه در بازار مبادلات نفت، دلار آمریکاست ازین رو هرگونه افزایش بهای نفت میزان تقاضا برای این واحد ارزی را افزایش میدهد چنانکه با تغیر قیمت هر بشکه نفت خام از 25 دلار به75 دلار، میزان پول در گردش بازار نفت با فرض روزانه هشتاد میلیون بشکه مصرف جهانی از سالیانه 730 میلیارد دلار به 2200 میلیارد دلار جهش نموده است. با توجه به سیاست کاهش نرخ بهره بانک مرکزی آمریکا در سالیان اخیر برای غلبه بر رکود اقتصادی این کشور که به نوبه خود تضعیف ارزش برابری دلار در برابر سایر ارزهای بین المللی را درپی داشته، افزایش تقاضای دلاربه خاطر قیمت های بالای نفت همچون لنگری برای جلوگیری ازریزش شدید نرخ دلار در برابر ارزهای رقیب همچون یورو و ین عمل کرده است.

 

6- بیشترین درآمد ناشی از چند برابر شدن بهای نفت نصیب کشور های منطقه خلیج فارس میشود.  در واقع 3 برابر شدن بهای نفت در پنج سال گذشته، درآمد سالیانه 4 کشور عربستان، کویت، امارات متحده عربی و عراق را از یکصد و پنجاه میلیارد دلار به حدود ششصد میلیارد دلار افزایش داده و این کشور ها را دارای مقادیر عظیمی دلار های نفتی مازاد بر نیاز نموده است.  در این میان بخشی از مازاد درآمد صرف خرید جنگ افزار شده، بخش دیگر به صورت سرمایه گذاری مستقیم و یا خرید اوراق قرضه دولتی و سهام بین المللی سرمایه گذاری و بخش دیگرصرف پروژه های عمرانی پر خرجی میشود که در مفید بودن آنان جای چند و چون بسیار است.  به عنوان نمونه عربستان سعودی بودجه نظامی خود را از 7 میلیارد دلار به بیست و پنج میلیارد دلار افزایش داده، همچنین مجموعه طرح های عمرانی به ارزش یکصد میلیارد دلار در بخشهای انرژی، عمران و صنایع به مناقصه گذاشته است.  با توجه به حضور نظامی آمریکا در هر 4 کشور فوق و روابط سیاسی  دیرینه با آنان قطعا سهم شیر در این بین نصیب ایالات متحده خواهد بود و بخش اعظم دلارهایی که برای خرید نفت از این کشور خارج شده اند دوباره به مبدا اولیه باز میگردند.  در واقع آمریکا به هزینه رقبای اقتصادیش چون اروپا و چین نه تنها مازاد هزینه های انرژی خود را جبران میکند بلکه با جذب دلارهای نفتی بر رونق اقتصادی خویش نیز میفزاید.

 

 

با توجه به آنچه که گفته شد دیگر قضاوت در مورد بازنده یا برنده بودن آمریکا در رالی شتابان قیمتهای نفت خام کار دشواری نیست: ایالات متحده آمریکا با افزایش بهای نفت ازمحل مالیات بر مصرف دارای در آمدی عظیم خواهدبود که به تنهایی یک سوم کل کسر بودجه این کشور را پوشش میدهد.  این افزایش همچنین موجبات خرسندی شرکتهای نفتی آمریکایی و لابی پر نفوذ سیاسی آنها را فراهم میکند تا دیک چنی معاون جرج بوش که از عضویت در هیات مدیره شرکت نفتی هالیبرتون به این مقام رسیده، بتواند به خود ببالد برای نخستین بار در تاریخ بازار سهام آمریکا شرکت اکسون موبیل جایگاه شرکت جنرال الکتریک را به عنوان بزرگترین شرکت جهان اشغال نموده است.  منافع ژئو پولتیک آمریکا با کاهش وابستگی به نفت خاورمیانه تامین وآرزوی دیرینه جمهوری خواهان برای بهره برداری بیش از پیش از منابع نفتی آلاسکا محقق میشود.  بالا رفتن قیمت طلای سیاه هزینه های تامین انرژی را برای رقبای اقتصادی آمریکا دو چندان میکند و طرفه اینکه پولی را که بدین طریق از خزانه کشورهای اروپایی، چین و ژاپن خارج و روانه کشورهای نفت خیز میشود با فروش سلاح و انجام گسترده پروژه های پیمانکاری به اقتصاد خود سرازیر میسازد.  این افزایش قیمت نفت است که به آمریکا اجازه میدهد از یکسو با کاهش نرخ بهره بر سرعت خروج اقتصاد راکد ناشی از بحران کسری بودجه خود بیفزاید و از سوی دیگربا افزایش درخواست برای دلار مانع از سقوط ارزش پول ملی و افزایش هزینه های مصرف کنندگان آمریکایی شود.

آمریکا بی تردید خشنود از نفت 75 دلاریست اما این مهم نیز نباید از نظر دور بماند که سکوت رضامندانه آمریکا در برابر رشد قیمت نفت قطعا بدون سقف نیست.  به طور کلی همانطور که ایالات متحده به هنگام ریزش شدید قیمت ها به سال 1986 با اعزام جرج بوش پدر- که در آن هنگام معاون رییس جمهور ریگان در کاخ سفید بود- به عربستان و فشار به رهبران سعودی برای کاهش تولید، توانست نرخ نفت را از بشکه ای کمتر از ده دلار تا 18دلار افزایش دهد، به طور متقابل هرگاه میزان افزایش بهای انرژی به جایی رسد که رشد اقتصادی آمریکا را دچار رکود و مشکل سازد با اعمال سیاست های معکوس برای کاهش قیمتها تلاش خواهد کرد.  مثال بارز این مساله دخالت دولت در بازار به هنگام وقوع توفان کاترینا با استفاده از ذخایر استراتژیک خود بود که به کاهش فاحش بهای نفت منجر شد اما در حال حاضر اقتصاد آمریکا با نفت بیش ازهفتاد دلاربرای هر بشکه نیز به رشد خود ادامه میدهد پس تا اطلاع ثانوی کسی در خاک سفید بابت گرانی نفت کابوس نخواهد دید!

 

فهرست منابع:

1-یرگین،دانیل،تاریخ جهانی نفت،غلامحسین صالحیار،انتشارات اطلاعات

2-بیل،جیمز،شیرو عقاب:روابط بد فرجام ایران و آمریکا،فروزنده برلیان،انتشارات فاخته

3-شرایبر،ژان زاک،تکاپوی جهانی،عبدالحسین نیک گهر،نشر نو

4-http://www.infoplease.com/ipa/a0922041.html

5- http://www.eia.doe.gov/

6-m http://www.conocophillips.com/newsroom/other_resources/energyanswers/oil_profits.ht

7-http://www.api.org

اصلاح طلبان حکومتی پس از ۸ سال در اختیار داشتن کم و بیش نهاد های انتخابی بطور کامل از عرصه قدرت اخراج شدند.سه شکست پیاپی در انتخابات شوراها،مجلس و ریاست جمهوری دال بر مردود شدن این نیروهااز نظر انتخاب کنندگان است.وخامت این مساله برای اصلاح طلبان حکومتی آنجا پر رنگ تر میشود که دریابیم گفتمان اصلاح طلبی هنوز در نظر بخش عمده جامعه پررنگ بوده و این اصلاح طلبان بودند که از دایره انتخاب مردم خارج شدند و نه تئوری اصلاحات.سه دلیل عمده ناکامی این جریان را میتوان به شرح ذیل بررسی کرد:

۱-اصلاح طلبان حکومتی عمدتا از از پایوران ارشد و میانه دولتهای موسوی و هاشمی بوده،به رانت های مختلف مالی ،سیاسی و اجتماعی الفت دیرینه داشتند.این مهم در به ویژه در بخش اقتصادی چنان شکافی بین آنان و بدنه اجتماعی حامیشان ایجاد کرد که هرگز پر نشد.تصمیمات خانمان برانداز شورای شهر اول در بخش مسکن که گرانی مسکن را به تمام کشور تعمیم داد،رانت خواری های اقتصادی مکرر توسط آنان مانند تشکیل شرکتهای پیمانکاری در بخش های نفت،مخابرات،سد سازی و...نیروهای بدنه را از بهبود شرایط مالی و شفاف سازی اقتصاد توسط اینان مایوس ساخت

۲-اصلاح طلبان حکومتی نه تنها تبدیل به یک طبقه اقتصادی مجزا شدند بلکه حلقه بسته ای را از لحاظ اجتماعی ایجاد کردند که یادآور نظام کاستی هندوان قدیم بود.به عنوان مثال تقریبا هیچ یک از احزاب اصلاح طلب امکان عضو گیری و پذیرش اعضای جدید را که با رای خود برسیاست های این برادران بزرگتر تاثیر بگذارندفراهم نساختند.چنان که با گذشت هشت سال از دوران اصلاحات سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی همچنان میشد تمام اعضایش را درون یک فولکس واگن جاداد و احزابی مثل مشارکت و کارگزاران همچنان به حیاط خلوت برخی نیروهای دهه شصت و هفتاد بیشتر شبیه بودند تا احزاب مدرن

۳-اصلاح طلبان حکومتی از نیروهایی به شمار میرفتند که در دهه شصت به تند روی و انقلابی گری خشونت آمیز معروف بودند.وزارت اطلاعات،بخش مهمی از قوه قضاییه،برخی واحد های سپاه پاسداران و...تحت تسلط چهرهایی چون آیت الله خوئینی ها،حجت اسلام محتشمی پور،سعید حجاریان،آیت الله موسوی تبریزی و...قرار داشتند و چه کسی است که نداند دستان این حضرات تا کجا به خشونت مفرط آلودست؟حالا واقعا میتوان باور کرد این حضرات و حتی نیروهای رده پایین تر انان به تکثر گرایی،حریم خصوصی،حق شهروندی و غیره و غیره معتقد باشند؟اگر اینچنین بود اقایان اصلاح طلب میپذیرفتند علیرضا رجایی از فهرست منتخبان تهران حذف شود و اقای محتشمی پور با رانت شورای نگهبان نه تنها به مجلس وارد شود که به عنوان رییس فراکسیون دوم خرداد برگزیده گردد؟

تداوم سیاست های رانتی،برخورد ابزاری با مقوله هایی چون آزادی مطبوعات و حقوق شهروندی به انضمام ناامیدی نیروهای بدنه از تاثیرگذاری مسالمت آمیز بر سیاست های اصلاح طلبان حکومتی ،سه ضلع مثلثی شدند که از میانه اش آقای احمدی نژاد برخاست.اما به گفته سعید حجاریان که تروتسکی وار ندا داده بود:«اصلاحات مرد،زنده باد اصلاحات»باید پذیرفت جز مشی اصلاح طلبانه و اعتقاد به تغییرات آهسته ولی مداوم هیچ راه دیگری باری نیل به آزادی و دموکراسی درین مرز پر گوهر وجود ندارد.تنها چیزی که مسلم است طی این راه به اتکا به همت عالی سربازان گمنام دهه شصت بسی اشتباه است

 

 

نظریه حق طبیعی رکن رکین همه نظریات لیبرالی مبتنی بر اعلامیه جهانی حقوق بشر است.این نظریه اعلام میدارد:«تمامی انسان ها آزاد به دنیا می آیند و طبیعتا دارای حقوق ناگسستنی زندگی،مالکیت،امنیت و مبارزه علیه ظلم اند.وظیفه دولت به عنوان قدرت سیاسی،تضمین این حقوق طبیعی است»

متقابلا در اندیشه های اسلامی،انسان در برابر خداوند فاقد هر گونه اختیار و حق میباشد،هر آنچه که هست به تمامی تکلیف است و لاغیر.به طریق اولی انسان در برابر حکومتی که مشروعیت خود را از وحی و فقه و دین الهی برداشت میکند و نه از آرا و نظریات عامه،فاقد چیزی به اسم حق طبیعی است وآنگاه به جای همه آن حقوق صرفاتکلیف و تکلیف و تکلیف خواهیم داشت.حتی تجلیات حق درین جامعه از منظر تکلیف نگریسته خواهند شد مثل شرکت در انتخابات که گفته میشود تکلیفی الهیست!

تصور ناکجا آبادی که براساس این انسان مکلف بدون حقوق توسط حکومتی مستظهر به حق الهی به انضمام درآمد نفت ساخته میشود برای انان که این ۲۷ سال اخیر را تاب اورده اند دشوار نخواهد بود!

دیر زمانی از روزی که دریابان شمخانی،وزیر دفاع وقت در تلویزیون ظاهر شد و اعلام کرد:«آمریکا میخواهد ایران را در تنگنایی قرار دهد که یک سر آن تبدیل به لیبی شدن-یعنی دست کشیدن از برنامه اتمی و تسلیم در برابر آمریکا- ویاتبدیل به عراق شدن-یعنی مورد حمله نظامی قرار گرفتن و اشغال-است»نگذشته اما هر چند حرف دریابان در آن زمان مصداق داشت ولی اکنون جمهوری اسلامی به راهی رفته که هیچ راهی جز یکی از دو شق فوق الذکر برای آن باقی نمانده است.

جمهوری اسلامی یا جبر جامعه بین المللی به سرکردگی آمریکا را میپذیرد و قذافی وار تن به تعلیق کامل فعالیت های اتمی میدهد که این خود نه پایان کار که آغاز راهیست که گام به گام به دگردیسی چیزی که امروزه جمهوری اسلامی خوانده میشود خواهد انجامیدو یا مدل عراقی را بر خواهد گزید و تحت تحریم های کمر شکن و یا حملات محدود نظامی از پای در خواهد آمد.

ناگفته نباید بماند که میتوان حدس زد پرونده ایران فقط با حل و فصل مسایل اتمی از دستور کار شورای امنیت خارج نخواهد شد بلکه مسایلی چون حمایت ایران از گروه های حماس،حزب الله و جهاد اسلامی ،روند صلح خاورمیانه و به رسمیت شناخته شدن اسراییل بلافاصله بر روی میز مذاکرات قرار خواهد گرفت.بدینسان یا حکومت پذیرای تغییرات فوق خواهد شد که در ان صورت چنان از محتوی فعلی خالی میگردد که اسمش هر چه باشد رسمش دیگر جمهوری اسلامی نخواهد بود و یا با پذیرش محو و نابودی فصلی دیگر در تاریخ این مرزو بوم ورق خواهد خورد.

ناقوس ها برای جمهوری اسلامی به صدا در آمده اند و پایان اغاز شده است!

احساس میکنم ایران از یکطرف و آمریکا و متحدانش در عرصه جهانی از سوی دیگه درگیر یه باز یشطرنج شدن.دور جدید بازی رو ما شروع کردیم،انگار باید پذیرفت که بزرگان سیه مهره بازی کنند:

۱-اغاز مجددفعالیت یو سی اف اصفهان/قطعنامه شدید اللحن شورای حکام،قطع مذاکرات از طرف اروپا

۲-شروع دور جدید تحقیقات هسته ای در نطنز/هشدار به ایران برای تعلیق هرگونه اقدام در زمینه مسایل اتمی و در غیراین صورت ارجاع به شورای امنیت و تحریم سیاسی-اقتصادی

۳-زمزمه خروج سرمایه های ایرانی از بانکهای اروپا/انصراف بانک سوییسی یو بی اس و بانک ایتالیایی بی ان ال از ارایه سرویس های مالی به ایران-یعنی سرمایه هاتان بخورد تو سرتان.خودمان پس میدهیم

۴-ملاقات رهبران ایران با همه گروه های بنیاد گرای خاورمیانه-از حماس و جهاد اسلامی گرفته تا حزب الله و مقتدی صدر و...-برای نشان دادن چنگ و دندان به غرب/تهدید شیراک و بلر به استفاده از سلاح اتمی علیه تروریست ها و کشور های حامی ایشان

و...

من هنوزم فکر میکنم که هر دو طرف بازی به پات یا حداکثر بردن با امتیاز بیشتر از مات کردن طرف مقابل علاقمندند.فقط این نگرانی از طرف سیاستمداران ایرانی وجود داره که با یه حرکت تهاجمی بی رویه مثلا وزیر به وزیر کردن روند رو از کنترل دو تا شطرنج باز خارج کنند و این تو عرصه سیاست یعنی خودکشی.از ته دل امیدوارم کار به اینجاها نکشه!